ISTORIA BADAK-LONDRES, (LIBERDADETL.com) —Migrasaun traballadór transfronteirisu dalabarak sai opsaun krusiál ba rezidente Timor-Leste ne’ebé buka atu hadi’a sira-nia nesesidade moris. Ilustrasaun moris ida kona-ba fenómenu ida-ne’e mak viajen Belina Aniceto nian, feto ida husi munisípiu Lautem ne’ebé dedika tinan sanulu-resin-rua husi nia moris nu’udar traballadór migrante iha Reinu Unidu.
Belina nia viajen hahú iha tinan 2014 bainhira nia to’o iha Londres. Ninia invazaun inisiál iha setór informál hahú nu’udar House Keeping. Iha fulan ualu dahuluk, nia simu saláriu £800 kada fulan. Faze ida-ne’e maka períodu adaptasaun ida ne’ebé loke nia hanoin atu kontinua serbisu hodi luta ba nia moris no família nian, tanba nia tenke ajusta ba oráriu serbisu no kustu moris nian iha sidade ida ne’ebé karun liu iha mundu.

Nia tranzisaun kareira, lori nia atu serbisu iha fatin McDonald’s. Liuhusi serbisu ida-ne’e, Belina hetan estabilidade finanseira ne’ebé signifikativu. Rendimentu ne’ebé nia hetan kobre gastu moris nian iha Reinu Unidu—hanesan impostu ba uma, asesu ba bee-moos, no eletrisidade—maibé mós sai hanesan forsa ba dezenvolvimentu ekonómiku nia família nian iha rai Timor Leste.
Belina nia migrasaun susesu reflete momoos iha nia dezenvolvimentu ba obra iha Timor-Leste. Lukru finanseiru ne’ebé akumula iha tinan hirak nia laran realiza ona iha forma hanesan—Konstrusaun ba hela fatin permanente iha nia knua, Lospalos (Lautem), no Investimentu propriedade iha kapitál, Dili.
Ba Belina, satisfasaun serbisu iha Reinu Unidu nia abut iha ninia abilidade finanseira atu hatán ba nesesidade báziku loroloron nian no asegura ninia família nia futuru.

Maibé, realizasaun materiál ida-ne’e mai ho kustu sakrifísiu pesoál ne’ebé kle’an.
Agora daudaun, Belina hela iha Reinu Unidu ho nia inan no oan na’in tolu. Nia hateten ba LIBERDADETL katak ,nia jestaun tempu ne’e domina ho étika serbisu ne’ebé rigorozu.
Maski nia halo tempu ba rekreasaun ho nia família, nia foku prinsipál maka nafatin iha produtividade ekonómika.
Paradoksu moris migrante nian mosu bainhira feriadu boot hanesan Páskua no Natál to’o. Enkuantu ema seluk selebra okaziaun ne’e ho nia família boot, Belina dalabarak pasa tempu iha serbisu.

“Ha’u foku ba serbisu iha loron espesiál sira-ne’e. Dalaruma, ami selebra loron ferias nasional hanesan iha Timor, iha de’it sira iha serbisu fatin,” nia hatete.
Maski dook kilómetru rihun ba rihun hosi Lospalos, Belina nia ligasaun emosionál ho nia parente sira iha Timor-Leste nafatin intaktu liuhosi teknolojia komunikasaun. Mídia sosiál sai hanesan kanál úniku ba nia atu espresa nia saudades, ne’ebé maka rai hela iha tinan barak nia laran.
Kona-ba planu sira atu fila ba uma, Belina rekoñese ambivalénsia. Hakarak atu fila ba uma, maibé sirkunstánsia ekonómika no responsabilidade ba nia oan sira nia futuru obriga nia atu hela iha rai-li’ur.
To’o ohin loron, seidauk iha serteza kona-ba nia data fila, tanba nia iha nafatin kompromisu ba prinsípiu atu kontinua luta to’o tempu ne’ebé loos to’o.
Belina oferese mensajen enkorajamentu ida ba maluk timoroan sira ne’ebé kontinua luta iha rai Europeia, atu kontinua luta no serbisu maka’as, tanba kosar-been mak sei haforsa dignidade no moris-di’ak ba família uma-laran.











